Các nghiên cứu quan sát quy mô lớn gần đây báo cáo rằng nhiễm trùng đường tiết niệu nặng (UTI) và nhiễm trùng răng miệng nghiêm trọng (bao gồm sâu răng cần điều trị tại bệnh viện) có liên quan đến nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ sau này cao hơn, nhưng chúng không chứng minh rằng những nhiễm trùng này trực tiếp gây ra chứng mất trí nhớ.

Những bằng chứng cho thấy

• Các nghiên cứu quy mô lớn trên dân số cho thấy tỷ lệ mắc chứng mất trí nhớ cao hơn sau các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng: nhiễm trùng đường tiết niệu và nhiễm trùng răng miệng cần điều trị tại bệnh viện có liên quan đến nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ sau này ở người lớn tuổi cao hơn khoảng 15-25%, với mức tăng tương đối mạnh hơn đối với các trường hợp khởi phát sớm trong một số phân tích.

• Thời điểm: Một số nghiên cứu báo cáo rằng trung bình khoảng 5 đến 6 năm sau khi bị nhiễm trùng nặng, điều này cho thấy nhiễm trùng có thể đẩy nhanh quá trình tiền lâm sàng hiện có hơn là khởi phát chứng mất trí nhớ từ đầu.

• Tính khả thi về mặt cơ chế: các nhà nghiên cứu đề xuất rằng tình trạng viêm và sự gia tăng cytokine toàn thân do nhiễm trùng có thể kích hoạt các tế bào miễn dịch não (tế bào microglia), có khả năng thúc đẩy tổn thương thần kinh hoặc đẩy nhanh quá trình bệnh lý (giả thuyết “hai tác động” hay giả thuyết tăng tốc). Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là một cơ chế được đề xuất chứ chưa phải là bằng chứng được xác nhận.

Lưu ý quan trọng

• Mối liên hệ không đồng nghĩa với nguyên nhân: đây là những phát hiện quan sát có kiểm soát nhiều yếu tố gây nhiễu nhưng không thể loại trừ hoàn toàn khả năng bị nhiễu, nguyên nhân ngược (thoái hóa thần kinh sớm làm tăng nguy cơ nhiễm trùng) hoặc sai lệch trong việc phát hiện.

• Mức độ nghiêm trọng và hoàn cảnh rất quan trọng: những tín hiệu nguy cơ mạnh nhất đến từ các bệnh nhiễm trùng đủ nghiêm trọng để cần điều trị tại bệnh viện; các bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu nhẹ, được điều trị kịp thời hoặc sâu răng thông thường có thể không mang tín hiệu nguy cơ tương tự.

• Tác động cấp tính so với thay đổi lâu dài: Nhiễm trùng đường tiết niệu là nguyên nhân gây ra chứng mê sảng (lú lẫn cấp tính) ở người lớn tuổi và người mắc chứng mất trí nhớ; chứng mê sảng có thể bắt chước sự suy giảm nhận thức và đôi khi để lại các di chứng, điều này làm phức tạp việc đánh giá nguy cơ lâu dài.

Ý nghĩa thực tiễn (những việc bạn có thể làm)

• Phòng ngừa và điều trị nhiễm trùng kịp thời: vệ sinh răng miệng tốt, chăm sóc răng miệng thường xuyên và chẩn đoán/điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu kịp thời là những chiến lược hợp lý cho sức khỏe tổng thể và có thể làm giảm bất kỳ tác động nào của nhiễm trùng đến suy giảm nhận thức.

• Ở người lớn tuổi, cần chú ý đến chứng mê sảng: sự lú lẫn đột ngột, kích động hoặc thu mình có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng như nhiễm trùng đường tiết niệu và cần được chăm sóc y tế khẩn cấp. Điều trị nguyên nhân gây mê sảng nhanh chóng sẽ cải thiện cơ hội hồi phục.

• Hãy thảo luận về các yếu tố nguy cơ với các bác sĩ: nếu bạn hoặc một thành viên trong gia đình bị nhiễm trùng nặng tái phát nhiều lần, có các vấn đề về suy giảm nhận thức hoặc các yếu tố nguy cơ khác của chứng mất trí nhớ, hãy nêu vấn đề này với bác sĩ chăm sóc chính hoặc bác sĩ lão khoa để họ có thể theo dõi và quản lý các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được.

Bảy loại hình nghỉ ngơi cho não bộ bao gồm: nghỉ ngơi thể chất, tinh thần, giác quan, sáng tạo, cảm xúc, xã hội và tâm linh. Chúng không chỉ bao gồm giấc ngủ mà còn cả quá trình phục hồi sau khi suy nghĩ, bị kích thích, căng thẳng và thiếu mục đích sống.

Đúng vậy, phụ nữ thường có thời gian tiêu hóa lâu hơn (thức ăn di chuyển chậm hơn qua hệ tiêu hóa) so với nam giới, điều này góp phần làm tăng tỷ lệ táo bón, đầy hơi và hội chứng ruột kích thích (IBS) ở nữ giới.

Những sự thật quan trọng liên quan đến giải phẫu nữ giới, hormone và các triệu chứng hội chứng ruột kích thích (IBS).

Tại sao điều này lại quan trọng đối với bạn

Với sự quan tâm của bạn đến sức khỏe đường ruột, tình trạng kháng insulin và thói quen ăn uống chống viêm , sự tương tác giữa hormone và cấu trúc giải phẫu này giải thích tại sao:

• Tình trạng đầy hơi thường gặp hơn ở phụ nữ mắc hội chứng ruột kích thích thể táo bón khi hệ tiêu hóa hoạt động chậm.

• Các triệu chứng hội chứng ruột kích thích thường cải thiện sau thời kỳ mãn kinh khi sự dao động hormone chấm dứt.

• Các chiến lược dinh dưỡng nhắm vào nhu động ruột (thời điểm bổ sung chất xơ, lượng nước uống, thực phẩm lên men) có thể đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe đường ruột của phụ nữ.

Sống tỉnh thức hơn nghĩa là rèn luyện bản thân để chủ động nhận biết khoảnh khắc hiện tại, không vội vàng phán xét hay sửa chữa nó. Cách dễ nhất để bắt đầu là với một thói quen nhỏ hàng ngày: chậm lại, chú ý đến hơi thở và hoàn toàn tập trung vào những gì bạn đang làm.

Những phương pháp đơn giản

• Bài tập hít thở sâu để thiết lập lại năng lượng: Dừng lại và hít 3 hơi thở chậm trước khi trả lời tin nhắn, bắt đầu làm việc hoặc ăn uống.

• Ăn uống có ý thức: Hãy ăn mà không dùng điện thoại trong vài miếng đầu tiên, và chú ý đến hương vị, kết cấu và quá trình nhai.

• Tập trung vào một việc duy nhất: Chỉ làm một việc tại một thời điểm thay vì liên tục chuyển đổi giữa các tab, nhiệm vụ hoặc suy nghĩ.

• Chánh niệm trong thói quen hàng ngày: Hãy chọn một thói quen, chẳng hạn như đi bộ, tắm hoặc rửa bát, và tập trung toàn bộ sự chú ý vào nó.

• Hãy gọi tên trải nghiệm đó: Âm thầm đặt tên cho những gì đang xảy ra: “suy nghĩ”, “lo lắng”, “căng thẳng” hoặc “bình tĩnh”.

Khởi đầu 5 phút

1. Ngồi hoặc đứng ở tư thế thoải mái.

2. Hãy thở bình thường và chú ý xem bạn cảm nhận hơi thở rõ nhất ở đâu.

3. Khi tâm trí bạn xao nhãng, hãy nhẹ nhàng đưa nó trở lại mà không phán xét.

4. Hãy dành 1 phút để cảm nhận các giác quan trong cơ thể.

5. Hãy dành 1 phút để chú ý đến những âm thanh xung quanh bạn.

6. Hãy dành 1 phút để nhận ra rằng suy nghĩ chỉ là những sự kiện thoáng qua, chứ không phải là sự thật.

Hãy làm cho nó dính chặt

• Hãy chọn một mốc thời gian cố định, chẳng hạn như thức dậy, ăn trưa hoặc đi bộ về nhà, và sử dụng nó mỗi ngày.

• Ban đầu hãy viết ngắn gọn để dễ hiểu hơn.

• Hãy coi việc mất tập trung là điều bình thường; việc luyện tập là quay trở lại trạng thái bình thường, chứ không phải là hoàn hảo.

• Nếu bạn cảm thấy căng thẳng hoặc lo lắng, hãy sử dụng phương pháp hít thở chậm để nhanh chóng ổn định lại tâm trạng.

Ví dụ

Khi đi bộ, hãy chú ý đến áp lực dưới chân, chuyển động của cánh tay, không khí trên da và những âm thanh xung quanh. Khi tâm trí bạn xao nhãng vì công việc hay những vấn đề rắc rối, chỉ cần quay lại bước tiếp theo và hít thở sâu hơn.

Mục tiêu tốt không phải là “làm trống rỗng tâm trí”, mà là nhận biết tâm trí mình rõ ràng hơn và quay trở lại với hiện tại hết lần này đến lần khác.

Việc nhịn ăn thực sự có thể thay đổi cuộc sống của bạn—nhưng mức độ thay đổi phụ thuộc vào loại hình , thời gian và bối cảnh nhịn ăn, cũng như sức khỏe, mục tiêu và tính kỷ luật của bạn. Dưới đây là phân tích thực tế, dựa trên khoa học, được thiết kế riêng cho người như bạn (tập trung vào chuyển hóa và não bộ, với những lo ngại có thể liên quan đến kháng insulin).

“Nhịn ăn sẽ thay đổi cuộc đời bạn” thường có nghĩa là gì?

• Mọi người thường cho biết khả năng tập trung tinh thần tốt hơn, ít thèm ăn hơn, giảm cân dễ dàng hơn và cảm giác “thiết lập lại” mối quan hệ của họ với thức ăn.

• Nhiều người cũng mô tả sự ổn định tâm trạng được cải thiện, giấc ngủ ngon hơn và sự phấn chấn về mặt tâm lý nhờ việc thành công trong việc chống lại sự cám dỗ tức thời.

Những tác động này xuất phát từ sự thay đổi về chuyển hóa (giảm insulin, ketone, tự thực bào) và thay đổi hệ thần kinh (giảm “tiếng ồn” tiêu hóa, tăng trương lực phó giao cảm).

Những cách nhịn ăn có thể thay đổi cơ thể bạn được khoa học chứng minh

• Tác động lên quá trình trao đổi chất và tuổi thọ : Nhịn ăn gián đoạn (ví dụ: nhịn ăn 14-18 giờ mỗi ngày) có thể cải thiện độ nhạy insulin, giảm lượng đường huyết và triglyceride, và có thể làm chậm một số dấu hiệu lão hóa.

• Cân nặng và thành phần cơ thể : Chế độ ăn hạn chế thời gian thường làm giảm lượng calo nạp vào một cách ngẫu nhiên và có thể giúp giảm mỡ nội tạng, đặc biệt nếu bạn tránh ăn quá nhiều đồ ăn vặt để bù lại.

• “Dọn dẹp mùa xuân” của tế bào : Nhịn ăn làm tăng cường quá trình tự thực bào và các con đường sửa chữa tế bào, có thể bảo vệ chống lại thoái hóa thần kinh và một số bệnh mãn tính.

Đối với người bị kháng insulin hoặc tiền tiểu đường, nhịn ăn gián đoạn có kế hoạch (với sự giám sát y tế nếu cần) có thể là một công cụ hữu hiệu, nhưng cần phải thực hiện nhẹ nhàng và bền vững.

Ảnh hưởng đến não bộ và tâm lý

• Sự minh mẫn về nhận thức và tâm trạng : Nhiều người cho biết họ suy nghĩ minh mẫn hơn và giảm tình trạng mệt mỏi tinh thần sau khi thích nghi với việc nhịn ăn hàng ngày, có lẽ là do ketone và tình trạng viêm giảm giúp hỗ trợ chức năng thần kinh.

• Kỷ luật tinh thần và sự thèm ăn : Việc lựa chọn không ăn trong một khoảng thời gian nhất định giúp rèn luyện khả năng kiểm soát xung động, điều này thường dẫn đến việc lựa chọn thực phẩm tốt hơn và điều tiết cảm xúc hiệu quả hơn.

• Những rủi ro cần lưu ý : Nhịn ăn quá mức hoặc các phương pháp khắc nghiệt có thể gây lo lắng, đau đầu, mệt mỏi và rối loạn giấc ngủ, đặc biệt là trong giai đoạn đầu.

Vì bạn quan tâm đến sức khỏe não bộ, một phác đồ điều trị vừa phải (ví dụ: nhịn ăn qua đêm 14 tiếng, hoặc nhịn ăn gián đoạn 16:8 nếu dung nạp tốt) thường an toàn và bền vững hơn so với các đợt nhịn ăn kéo dài nhiều ngày.

Góc nhìn về tinh thần và lối sống “thay đổi cuộc sống”

Nhiều người coi việc nhịn ăn là một thực hành tâm linh; kết hợp với cầu nguyện hoặc thiền định, nó có thể giúp ta suy ngẫm sâu sắc hơn, nhận ra những ràng buộc và nuôi dưỡng lòng biết ơn.
Ngay cả trong bối cảnh thế tục, một nhịp điệu nhịn ăn đều đặn cũng có thể:

• Hãy tạo thêm “nghi thức” và sự chú tâm xung quanh việc ăn uống.

• Giảm thói quen ăn vặt vô tội vạ và tập trung vào vận động, công việc và giấc ngủ thay vì chỉ chú trọng đến thức ăn trong ngày.

Làm thế nào để nhịn ăn có thể thay đổi cuộc sống của bạn một cách an toàn?

• Bắt đầu nhẹ nhàng : Thử nhịn ăn qua đêm từ 12-14 tiếng (ví dụ: ăn tối lúc 7 giờ tối, ăn bữa đầu tiên lúc 7-9 giờ sáng), sau đó tăng dần thời gian tùy theo khả năng chịu đựng.

• Ưu tiên dinh dưỡng : Chế độ ăn của bạn vẫn nên giàu protein, ít chế biến và có tác dụng chống viêm (phù hợp với thói quen hiện tại của bạn: rau củ, cá mòi, phô mai paneer, v.v.).

• Nên tránh nếu thuộc nhóm nguy cơ cao : Nếu bạn bị tiểu đường và đang dùng thuốc hạ đường huyết, mắc bệnh thận, thiếu cân, đang mang thai hoặc có tiền sử rối loạn ăn uống, hãy tham khảo ý kiến ​​bác sĩ trước khi nhịn ăn.

Sử dụng gạc lạnh chủ yếu cho các vết thương mới, sưng tấy hoặc viêm nhiễm , và sử dụng gạc ấm cho tình trạng cứng khớp, căng cơ hoặc đau mãn tính sau khi giai đoạn cấp tính đã qua.

Khi nào nên sử dụng gạc lạnh?

• Ngay sau khi bị chấn thương (bong gân, căng cơ, bầm tím, trẹo khớp) trong vòng 24-72 giờ đầu tiên .

• Khi vùng đó bị sưng, đỏ, nóng hoặc viêm (ví dụ: đau khớp, đau nhức sau phẫu thuật).

• Để giảm đau và làm tê vùng bị ảnh hưởng (ví dụ: đau răng, căng cơ gần đây). Đắp trong 15-20 phút mỗi lần , nhiều lần trong ngày, nhớ dùng một lớp vải chắn lên da.

Khi nào nên sử dụng gạc ấm?

• Dùng cho các trường hợp cơ bị cứng hoặc căng , đau lưng/cổ mãn tính, viêm khớp hoặc cứng khớp vào buổi sáng.

• Để thư giãn cơ bắp trước khi hoạt động hoặc làm dịu các cơ bị đau sau khi tập thể dục (sau khi không còn sưng tấy).

• Đối với các cơn đau dai dẳng không cấp tính (ví dụ: cứng khớp, đau cơ kéo dài hơn 48 giờ). Đắp trong 15–20 (tối đa 30) phút , nhiều lần trong ngày, nhớ dùng thêm một lớp vải chắn.

Nguyên tắc đơn giản

• LẠNH : Mới, nóng, sưng hoặc đau → dùng từ lạnh.

• ẤM : Đau nhức cũ, cứng, căng hoặc kiểu “cơ bị căng” → dùng hơi ấm.

Bơi lội, như một bài tập thể dục nhịp điệu, có liên quan đến việc tăng BDNF, và BDNF có liên quan đến học tập, trí nhớ, sự sống còn của tế bào thần kinh và tính dẻo dai của não bộ.

BDNF có tác dụng gì?

BDNF hỗ trợ các tế bào thần kinh hiện có, giúp hình thành các kết nối thần kinh mới và rất quan trọng đối với trí nhớ và khả năng học tập. Nồng độ BDNF cao hơn là một trong những cách mà tập thể dục được cho là hỗ trợ sức khỏe nhận thức.

Những bằng chứng cho thấy điều gì

Các nghiên cứu trên động vật và thực nghiệm cho thấy bơi lội có thể làm tăng tín hiệu liên quan đến BDNF và cải thiện trí nhớ hoặc sự hình thành tế bào thần kinh trong não. Tuy nhiên, không phải mọi nghiên cứu đều tìm thấy sự gia tăng trực tiếp BDNF; một bài tổng quan về bơi lội và trí nhớ đã báo cáo trí nhớ tốt hơn mà không có sự gia tăng BDNF đáng kể, cho thấy các cơ chế khác cũng có thể liên quan.

Dưới đây là danh sách thực tế gồm 10 thói quen đơn giản để cải thiện hệ tiêu hóa của bạn , dựa trên các lời khuyên hiện tại về sức khỏe đường ruột và y học lối sống.

1. Uống nước ngay khi thức dậy

Hãy bắt đầu ngày mới với một ly nước ấm hoặc hơi ấm để cấp ẩm cho niêm mạc ruột, kích thích nhu động ruột và “đánh thức” hệ tiêu hóa.
Hãy cố gắng uống từng ngụm nhỏ thường xuyên trong suốt cả ngày để giữ cho phân mềm và nhu động ruột diễn ra suôn sẻ.

2. Ăn nhiều chất xơ hơn (đặc biệt là prebiotic)

Tăng cường tiêu thụ thực phẩm toàn phần từ thực vật : rau, trái cây, các loại đậu, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt.
Bổ sung các thực phẩm chứa prebiotic như hành tây, tỏi, tỏi tây, măng tây, chuối xanh và yến mạch để nuôi dưỡng vi khuẩn có lợi cho đường ruột.

3. Nhai chậm, không dùng màn hình.

Quá trình tiêu hóa bắt đầu từ miệng; hãy nhai kỹ từng miếng ăn (khoảng 20-30 lần) và tránh ăn khi đang bị phân tâm.
Điều này giúp giảm đầy hơi, chướng bụng và giảm gánh nặng cho dạ dày và ruột non.

4. Đi bộ ngắn sau bữa ăn

Đi bộ 10-20 phút sau khi ăn giúp thức ăn di chuyển qua đường ruột, cải thiện kiểm soát đường huyết và giảm cảm giác nặng bụng.
Ngay cả những vận động nhẹ nhàng (leo cầu thang, giãn cơ nhẹ) cũng có thể hỗ trợ quá trình làm rỗng dạ dày và giảm đầy hơi.

5. Giảm lượng thực phẩm chế biến sẵn và đường.

Hạn chế ăn vặt, thức ăn nhanh và đồ ngọt: những thực phẩm này thường gây ra rối loạn hệ vi sinh đường ruột , viêm nhiễm và đầy hơi.
Hãy ưu tiên lựa chọn thực phẩm nguyên chất, chế biến tối thiểu để hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh hơn.

6. Bổ sung thực phẩm lên men (chứa lợi khuẩn tự nhiên)

Thường xuyên bổ sung sữa chua, kefir, dưa cải bắp muối chua, kim chi, miso hoặc dưa chua chưa tiệt trùng để cung cấp nhiều loại vi khuẩn có lợi.
Hãy bắt đầu với liều lượng nhỏ (khoảng vài thìa canh mỗi ngày) và quan sát phản ứng của hệ tiêu hóa.

7. Hít thở sâu trước khi ăn.

Hít thở chậm và sâu 3-5 lần trước bữa ăn để kích hoạt hệ thống “nghỉ ngơi và tiêu hóa” (hệ thần kinh phó giao cảm).
Điều này giúp chuyển từ chế độ căng thẳng sang chế độ tiêu hóa, cải thiện sự tiết enzyme và hấp thụ chất dinh dưỡng.

8. Quản lý căng thẳng xung quanh các bữa ăn

Căng thẳng cao độ làm chậm nhu động ruột, làm trầm trọng thêm tình trạng đầy hơi và có thể làm nặng thêm các triệu chứng giống hội chứng ruột kích thích (IBS).
Hãy thực hiện những bài tập ngắn như hít thở chánh niệm, đi bộ nhanh hoặc dành thời gian tĩnh lặng để bày tỏ lòng biết ơn trước khi ngồi xuống ăn.

9. Ưu tiên giấc ngủ đều đặn

Hãy cố gắng ngủ từ 7-8 tiếng mỗi đêm ; ngủ không đủ giấc sẽ làm thay đổi hệ vi khuẩn đường ruột và làm tăng tình trạng viêm niêm mạc ruột.
Việc đi ngủ và thức dậy vào khoảng cùng một thời điểm mỗi ngày sẽ giúp ổn định trục não-ruột của bạn.

10. Thay đổi chế độ ăn uống hàng tuần

Hãy ăn nhiều loại rau củ quả nhiều màu sắc mỗi tuần (mục tiêu là ăn hơn 30 loại thực phẩm thực vật khác nhau mỗi tuần) để tăng cường sự đa dạng của hệ vi sinh vật đường ruột.
Việc luân phiên sử dụng ngũ cốc, rau, trái cây và protein một cách tự nhiên sẽ giúp ngăn ngừa “sự nhàm chán” trong hệ vi sinh đường ruột và hỗ trợ khả năng phục hồi.

Lượng đường trong máu thấp (hạ đường huyết) kích hoạt sự giải phóng các hormone gây căng thẳng—chủ yếu là adrenaline (epinephrine) và cortisol—khiến bạn cảm thấy cáu kỉnh, lo lắng và “đói bụng, cáu gắt”.

Những điểm chính về cơ chế hoạt động:

Đây là lý do tại sao “hangry” (đói + giận) là một phản ứng sinh lý có thật – chứ không chỉ là một khuyết điểm về tính cách. Ăn uống đều đặn, cân bằng với tinh bột phức hợp, protein và chất béo lành mạnh giúp ổn định lượng đường trong máu và giảm cáu gắt.